Samen Veilig Vrijmoedig

Workshops in januari 2026

 

Op 15, 20 en 29 januari hebben we in drie groepen stilgestaan bij veiligheid en vertrouwen. We hebben met elkaar onderzocht wat daarin helpend is, wat het soms lastig maakt en wat er nodig is om in gesprek te blijven, juist als het spannend wordt. De opbouw van de workshops liep van gezamenlijke check-in, via de thema’s ijsberg, oncomfortabel of onveilig, ons brein en klacht of kritiek, naar oefenen en afronden. 

 

Waar we mee begonnen

We startten met inloop, welkom en check-in. Daarin stond onder meer de vraag centraal wat van de gezamenlijke sessie eerder was bijgebleven en waar deelnemers op hoopten voor deze ochtend. Maar ook vragen als “heb je je al eens onveilig gevoeld”, “in welk team voelde je je het meest comfortabel en waarom”. Die manier  gaf ons de kans om niet alleen op inhoud, maar ook op aandacht en aanwezigheid bij elkaar aan te haken.  

In de groep hebben we daarbij ook woorden gegeven aan hoe we met elkaar in gesprek willen zijn in de vorm van helpende afspraken.

 

De ijsberg: er is altijd meer dan je ziet

Een belangrijk deel van de workshop ging over de ijsberg. We stonden stil bij het verschil tussen wat zichtbaar is en wat onder de oppervlakte meespeelt. Het zichtbare gedrag is maar een klein deel. Daaronder zitten overtuigingen, normen, waarden, gevoel, ervaringen, socialisatie en soms ook oude pijn. De centrale gedachte was: we kunnen nooit volledig beoordelen hoe iemand iets ervaart, omdat ieders ervaring uniek is. Tegelijk kun je ook niet verwachten dat een ander vanzelf weet wat jij nodig hebt. Daar ligt dus ook een eigen verantwoordelijkheid: vragen, zeggen, verhelderen. 

We bespraken daarbij ook het verschil tussen waarnemen en waarderen. Wat neem ik feitelijk waar? En wat voeg ik daar zelf meteen al aan toe? Dat onderscheid bleek belangrijk. Juist daar ontstaat vaak ruis. Hieruit kwamen een paar herkenbare inzichten terug:

• we beïnvloeden elkaar altijd;
• details maken verschil, zeker in eerste indrukken;
• ons brein zoekt snel naar bevestiging van wat het al denkt;
• en we kunnen, bewust of onbewust, het onderbewuste van elkaar beïnvloeden. 

 

“Laten we even praten”

We hebben middels A4tjes met allerlei verschillende gedragingen oncomfortabel kunnen voelen (triggers), verkend hoe verschillend we hierin als mens zijn. Wat voor de een punt van irritatie of discomfort (of zelfs onveiligheid) is, is voor de ander een nood op goed te kunnen werken. We zijn hierover vervolgens in twee- of drietallen in gesprek gegaan via de manier die we tijdens de gezamenlijke dag in het najaar al een keertje hadden uitgeprobeerd. Deze gesprekken leverde mooie (her)nieuw(d)e inzichten op over eigen triggers en de automatische reactie die hier dan uit voort komt.

 

Oncomfortabel of onveilig

Daarna maakten we de stap naar ons brein. Nieuw is vaak oncomfortabel. Niet per se onveilig, maar wel ongemakkelijk, omdat het nog niet past in wat ons brein al kent. We verkenden hoe ons brein zoekt naar herkenning, hoe normen, waarden en gebruiken daarin meespelen, en hoe snel verschil kan ontstaan tussen bedoeling en effect. 

We stonden ook stil bij oude ervaringen, triggers, overlevingsmechanismen, behoefte en de vraag wat er in ons gebeurt als spanning oploopt. Daarbij hielp het beeld van het brein: een klein deel is bewust en zichtbaar, een veel groter deel werkt sneller en dieper. Dat maakt dat mensen soms al reageren voordat ze goed en wel woorden hebben voor wat er vanbinnen gebeurt. 

Dat gesprek leverde ook herkenning op. Bijvoorbeeld:

• dat sommige mensen van nature sneller wantrouwen in situaties meenemen;
• dat er vaak verschil zit tussen bedoeling en effect;
• dat doorvragen helpt, ook als het spannend is;
• dat onder gedrag vaak gevoelens, waarden en behoeften liggen;
• en dat conflict niet per definitie negatief is, maar ook een ingang kan zijn naar meer inzicht.

 

Klacht of kritiek

In het laatste inhoudelijke deel maakten we onderscheid tussen kritiek en klacht. Kritiek gaat al snel over het karakter of de persoon van de ander en heeft daarmee veel impact op de onderlinge verhouding. Het brengt oordeel mee en zet gemakkelijk ongelijkheid neer. Een klacht gaat juist over wat jij ervaart, in een concrete situatie, met een voorstel voor wat helpend zou zijn. 

We hebben daarbij gewerkt met drie stappen van een klacht:

1. jouw gevoel,
2. de specifieke situatie,
3. de voorgestelde oplossing. 

Ook hier stond weer iets wezenlijks centraal: als iets mij raakt, zegt dat in de eerste plaats iets over mij. Over mijn grens, mijn behoefte, mijn ervaring, mijn waarden. Dat maakt het gesprek niet kleiner, maar juist eerlijker. De ander hoeft niet schuldig te zijn om iets bij mij te raken. En omgekeerd geldt ook: als ik een klacht ontvang, helpt het om te luisteren, erkenning te geven en samen te zoeken naar wat nodig is. 

 

Wat we samen oogstten

Uit de gesprekken en de flappen kwam een mooie reeks inzichten en voornemens naar voren. Onder andere:

• eerder het gesprek openen over hoe we onze tijd en aandacht samen besteden;
• vaker op tafel leggen wat mij bezighoudt;
• niet te snel aannemen, maar vragen naar intentie;
• ruimte nemen én ruimte geven;
• het juiste medium kiezen voor wat gezegd moet worden;
• waardering niet alleen voelen, maar ook uitspreken;
• erkennen dat emotie van mij is, zonder die bij de ander neer te leggen;
• en bewuster stilstaan bij hoe we het gesprek voeren, niet alleen bij de inhoud.

Tot slot

Wat deze ochtenden zichtbaar maakten, is dat veiligheid en vertrouwen niet ontstaan door alles glad te maken. Ze groeien juist waar verschil besproken mag worden. Waar ongemak niet direct wordt vermeden. Waar ruimte is om te zeggen wat iets met je doet. Waar geluisterd wordt zonder meteen te reageren. En waar we niet alleen kijken naar gedrag, maar ook nieuwsgierig blijven naar wat daaronder ligt.

Dank aan iedereen die daaraan heeft bijgedragen met openheid, moed en aandacht.

 

Terugblik op 25 september 2025

Hoe we naar de wereld kijken...en vooral ook naar elkaar

Met elkaar hebben we stil gestaan bij het alom bekend fenomeen dat we allemaal een andere blik op de werkelijkheid hebben. En dat het daarom zijn belangrijk is dat we de werkelijkheid niet monopoliseren. We hebben wat langer stil gestaan bij dit filter en hoe dit geblokkeerd wordt wanneer we onder er niet van bewust zijn. 

De sabotagelijn

Gedurende dag hebben we met elkaar stil gestaan bij hoe patronen in organisaties ontstaan. Of eigenlijk welke gewoontes we met elkaar kunnen ontwikkelen om dat wat nog niet gezegd kan worden toch te laten merken. We noemde dit de sabotagelijn. Hieronder vind je de hand-out die hierbij hoort.

Let's talk

Net als vriendschappen en liefdesrelaties vragen ook collegiale relaties aandacht en onderhoud. Zeker wanneer het even schuurt of heeft geschuurd. Let's talk is een eenvoudig en praktisch hulpmiddel om het gesprek aan te gaan. Het gesprek over hoe we met elkaar omgaan terwijl we onze taken uitvoeren. Kortom over gedrag i.p.v taak, zaak en project.

Meer inspiratie

Hieronder hebben we een oefening, artikelen en een link podcast over allerlei soort werkgedoe toegevoegd. We hopen dat dit je nog net dat beetje extra geeft waardoor je een stap kunt zetten om iets anders te doen dan wat je bij KUNSTLOC gewoon bent te doen.